Boerenwijsheid en waarden van het land

Op vrijdag 15 oktober werd in Berg en Dal het prachtige boek Boerenwijsheid; inspiratiebron voor een duurzame samenleving, gepresenteerd van Anselm Grün, Ton Duffhues en Hein Pieper.

Anselm Grün is een Duitse Benedictijer pater, bekend schrijver van spirituele boeken, referent in spirituele thema’s, geestelijk verzorger en cursusleider voor meditatie en contemplatieve trainingen. Hij is tevens abt en zakelijk directeur van een klooster, waar hij duurzaamheid niet alleen predikt maar ook in praktijk brengt: de kloosterboerderij werd binnen enkele jaren CO2 neutraal.

Tijdens een workshop waaraan ondergetekende mocht meedoen zijn een aantal thema’s geformuleerd die vervolgens aan Grün zijn voorgelegd met het verzoek essay te schrijven. Ton Duffhues en Hein Pieper, beiden werkzaam voor  het project Waarden van het land, hebben het boek gecomplementeerd met essays  over waarden en boerenwijsheid. Het boek beschrijft de thema’s 1) Spiritualiteit en landbouw 2) Persoonlijke ontwikkeling 3) Waarden en normen-ethiek van het boerenwerk 4) Landbouw en samenleving 5) Verantwoord ondernemen en duurzaamheid en 6) Aanzetten voor een hedendaagse spiritualiteit. Grün laat zich niet alleen inspireren door het katholiek-christelijke gedachtengoed maar ook door leermeesters als Lao Tse en Griekse filosofen.

Tijdens deze middag kwamen verder een aantal inspirerende sprekers aan het woord. Oud EU-commissaris Franz Fischler vertelde over enerzijds het hongerprobleem in de wereld en anderzijds het probleem van een groeiend aantal mensen met obesitas. Ook ging hij in op het Europese GLB beleid. Hij verwacht dat de Europese Single Farm Payment (SFP) zal worden gewijzigd aangezien Oost-Europese landen op dat punt relatief weinig ontvangen. In verhouding ontvangt Nederland relatief veel van de SFP per hectare van Europa. Engeland krijgt daarentegen relatief veel per agrarisch bedrijf, gezien het aanwezige grootgrondbezit. De Europese commissie wil dit meer gelijk trekken. Op mijn vraag over de ontwikkeling van de landbouw stelde hij dat we er niet onder uit kunnen om gebruik te maken van nieuwe ontwikkelingen zoals biotechnologie, maar wel op een wijze die niet concurreert met voedselproductie. Een voorbeeld is het bewerken van agrarische reststoffen (stro) met enzymen om zo suiker te maken die de basis vormt voor brandstofproductie.

Erik Borgman hoogleraar theologie reageerde op Fischlers verhaal door een pleidooi te houden voor een minder instrumentele politiek en voor een meer eco-sociale wijze van denken. Hij stelde dat ecologische vraagstukken te maken hebben met wat Anthony Giddens de ‘Giddens paradox’ noemt: omdat problemen zoals klimaatverandering niet direct in het alledaagse leven zichtbaar zijn, motiveren ze niet to gedragsverandering; wanneer ze wel zichtbaar worden dan is het voor gedragsverandering te laat. Giddens eigen oplossing is vooral instrumenteel, waarbij milieudoelen worden gekoppeld aan andere politieke doelen en worden bereikt via bijvoorbeeld economische incentives. Een voorbeeld: ‘belast het autorijden en maak het openbaar vervoer gratis’. Borgman stelt dat we een stap verder moeten gaan en citeerde paus Benedictus  XVI  die een directe intrinsieke relatie tussen sociale en milieuschade legt: “Iedere beschadiging van burgerlijke solidariteit en vriendschap schaadt het milieu, zoals anderzijds milieuschade ontevredenheid in sociale betrekkingen veroorzaakt”.

Prof. Borgman stelt voor ‘een stem te geven aan het milieu’, door te er- en herkennen waar het milieu het woord voert, bijvoorbeeld wanneer Indianen zich verzetten tegen het kappen van ‘hun’ regenwoud. Door de bereidheid naar deze stemmen te luisteren wordt de wereld bovendien zichtbaar als een ‘gemeenschap van gemeenschappen’ (Latour, 2004). Borgman pleit er daarnaast voor om onze omgeving, planten, dieren, andere mensen, niet als ‘objecten’ te zien maar ons  werkelijk te verbinden daarmee (zie ook Abrams, 1997). Wat betekent dit nu voor milieubeleid? Dit zou meer teruggebracht moeten worden naar de burger. Het huidige beleid focust teveel op resultaten en is gericht op technologie, beheersbaarheid en maakbaarheid. Dit sluit de creativiteit van mensen teveel af. Mensen kunnen echter worden gezien als ambachtslieden die in dialoog gaan met hum omgeving en zo bijdragen aan de cultivering van hun eigen gemeenschap.

Meer info over het boek: www.uitgeverijtenhave.nl. Zie ook: www.anselmgrun.de.

One thought on “Boerenwijsheid en waarden van het land

  1. As far as Frans Fischler’s comment about bio-technology
    is concerned nothing is inevitable. If people vote with their wallet and refuse to buy the stuff then there is no point in producing it.

    His example of using straw as fuel is another step in the wrong direction. On my farm we use straw as bedding for the cows. This eventually makes good natural manure and compost that feeds the soil and creates humus or the ‘fat of the land’.

    We shall never be able to improve the ecology of the land
    until we improve the ‘ecology of the mind’ and probably
    this is what both Anselm Gruen and Benedictus XVI
    mean when they refer to an intrinsic relationship
    between social and environmental wellbeing.

    Only a healthy ecology of the mind can truly understand
    why and how the ecological disasters we are facing today
    were caused in the first place.

    As someone once said: “There is enough for the world’s need, but not for the world’s greed’.
    Food for thought, don’t you think?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s