Category Archives: Food

Superhoogbouw en Stadstuinbouw

Posted on by

Woensdag 29 september was ik één van de sprekers op een bijeenkomst georganiseerd in het kader van Onderzoek ERASMUSPOORT® project over stedelijke verdichting. Onderzoek ERASMUSPOORT® is tot op heden een virtuele casus, die juist daardoor de gelegenheid biedt om allerlei nieuwe ideeën en concepten te genereren over de vraag hoe op een duurzame manier om te gaan met de stedelijke verdichtingsopgave in Nederland en tegelijkertijd de kwaliteit van de stedelijke leefomgeving substantieel te verbeteren.  Daarmee wordt dan nadrukkelijk ook of vooral de kwaliteit van de publieke ruimte bedoeld.

Als onderzoek naar een virtuele casus leent Onderzoek ERASMUSPOORT® zich voor vernieuwende vragen over maar vooral voor creatieve en onconventionele oplossingen voor duurzame superhoogbouw in Nederland – uitgevoerd middels een drietal afstudeerscripties aan de TU Eindhoven, die woensdag jl. ook werden gepresenteerd. Maar het noopt ook tot nadenken over de gevolgen van verdichting voor energiehuishouding, verkeer en vervoer, sociale cohesie, et cetera. Op woensdag 29 september stond het vraagstuk van stedelijke voedselvoorziening centraal: biedt superhoogbouw nieuwe kansen om wonen en voedselproductie ruimtelijk te combineren. En zo ja, om welke vormen van voedselproductie gaat het dan, wat zijn de voor en nadelen hiervan en hoe kan die combinatie worden gerealiseerd.

In mijn verhaal ben ik ingegaan op de sociale, economische, ecologische en gezondheidsproblemen die samenhangen met het heersende geglobaliseerde en geïndustrialiseerde voedselsysteem: obesitas, ondervoeding, achteruitgang biodiversiteit, grote sociale verschillen m.b.t. toegang tot voldoende vers voedsel, waterverbruik bij voedselproductie, strijd om land, achteruitgang bodemkwaliteit, et cetera. Voedsel als thema structureel inbedden in stedelijk ontwikkelingsbeleid, zoals met veel succes in Toronto via de Toronto Food Policy Council, is mijns inziens de enige manier om allerlei grootstedelijke problemen aan te pakken, simpelweg omdat veel van deze problemen direct of indirect met het dominante voedselsysteem samenhangen. Eén van de manieren om voedsel als thema structureel in te bedden in stedelijk ontwikkelingsbeleid is het creëren van ruimte voor stadsland- en tuinbouw, waarbij ook nadrukkelijk gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden die de stedelijke infrastructuur biedt. Dus naast voedselproductie in de grond (in groenstroken, voor- en achtertuinen, parken, et cetera) ook voedselproductie op daken (hetgeen goed aansluit bij Rotterdam’s groene daken programma), op balkons en in gebouwen.

Dit laatste – voedselproductie in gebouwen – was de boodschap van de spreker na mij: Gertjan Meeuws van Plantlab. Plantlab staat, naar eigen zeggen, voor een revolutie in kweken omdat

“producten in meerdere lagen worden geteeld met gebruik van LED-verlichting in volledig geconditioneerde ruimten zonder daglicht. Deze meerlagen kwekerijen staan straks dicht bij de consumenten en bieden vele voordelen zoals een hoger productieniveau met een exact voorspelbaar oogstmoment en een stuurbaar product qua uiterlijk, smaak en voedingswaarde”  (http://www.plantlab.nl/4.0/index.php/revolution-in-growing/?lang=nl).

Ik vond het een fascinerende presentatie van Gertjan Meeuws; het lijkt een bijzonder innovatieve benadering die, net als mijn ideeën over stedelijk voedselbeleid, voortkomt uit de constatering dat het huidige mondiale voedselsysteem niet duurzaam is. Een technologische oplossing bedenken om honger, watertekorten en bodemdegradatie tegen te gaan vormt het voornaamste uitgangspunt voor Plantlab’s benadering. Vooral de bewering dat productieniveaus t.o.v. de huidige productieniveaus in kassen kunnen worden verveelvoudigd met slechts 10% van het huidige waterverbruik, significante vermindering van energieverbruik en zonder gebruik te maken van chemische bestrijdingsmiddelen klinkt ronduit fantastisch. En het lijkt erop dat Plantlab een systeem heeft ontwikkeld dat zich leent voor redelijk kleinschalige tot zeer grootschalige toepassing, alhoewel met name dat laatste sterk werd benadrukt. Dat deed me teveel denken aan het agro-productiepark concept dat niet alleen qua bedrijfsmodel niet goed is doordacht, maar ook niet in staat is om burgers actief bij voedselproductie te betrekken en om voedsel in de stedelijke context als een vehikel voor andere publieke doeleinden in te zetten (zoals eductie, sociale cohesie, werkgelegenheid, stedelijke vergroening, et cetera). Dat kwam ook in de discussie naar voren na onze presentaties. Maar volgens mij hoeft het één het ander niet uit te sluiten en is het juist een uitdaging om te zien hoe Plantlab’s benadering een plaats kan krijgen in een integraal voedselbeleid voor steden die worstelen met een verdichtingsopgave. En ik ga binnenkort in op Gertjan’s uitnodiging om een kijkje te nemen bij Plantlab. Het lijk me erg leuk en leerzaam om dat te doen in de vorm van een excursie met een internationale groep MSc studenten.

Food: The Link between City and Countryside

Posted on by

In spring 2007 the Amsterdam Food Strategy entitled Proeftuin Amsterdam , which was inspired by the London Food Strategy, commenced. Proeftuin Amsterdam combines policies, initiatives and activities which serve the following objectives in Amsterdam and the surrounding region:

  • Provide naturally-grown and preferably local food for everybody while minimizing environmental impacts;
  • Promote healthy eating habits, especially among children & young people;
  • Achieve a balance between the demands of urban consumers and the supply of food products from the surrounding countryside;
  • Preserve the surrounding agricultural landscapes of Amsterdam.

In order to achieve these objectives Proeftuin Amsterdam seeks to act as lubricant for existing and emerging initiatives, as a facilitator for new alliances between public and private parties and as an initiator of new initiatives. Some examples of the targets of Proeftuin Amsterdam are:

  • The availability of organically produced and preferably local food in:
    • all school canteens;
    • municipal canteens, hospitals and care institutions;
    • the tourist industry;
    • local day markets.
  • Preserving agriculture in the immediate surroundings of the city for the long term.
  • Kitchen amenities in new schools.
  • Every primary school to have access to a nearby school working garden.
  • Simplified regulations for retail and day markets for organic and local food.
  • Reduction of food miles, lower emissions as a result of cleaner transport.
  • School curricula to include life style and eating habits.

According to a DG Regional Policy document about Proeftuin Amsterdam[i] the

“action programme for healthy and sustainable food chains has shown impressive impact and resonance. … This is especially evident for initiatives in the field of education (schools gardens, school meals, farm-related projects) and the promotion of regional markets to connect producers and consumers. All in all the Proeftuin Amsterdam testifies to the good sense of connecting environmental and health aspects of food systems with the preservation of the peri-urban area around Amsterdam. … Such regional food strategies can be instrumental in meeting the challenges Europe will have to face with respect to changing global food markets and demographic developments.”    

Despite the fact that Proeftuin Amsterdam has achieved, albeit sometimes partially, many of its initial goals and has inspired other cities in the Netherlands to incorporate food in urban development plans, the municipality has decided to end the programme by the end of this year, although some projects will continue in the Amsterdam boroughs. To mark the end of 4 years of Proeftuin Amsterdam a special issue of Plan Amsterdam, the magazine of the spatial planning department, about food has been issued entitled ‘Voedsel – Schakel tussen Stad en Platteland’. This special issue, in Dutch but with an English summary, reflects on Amsterdam’s food strategy but also contains a very interesting article about the history of the Amsterdam food markets.

[i] See http://www.proeftuin.amsterdam.nl/aspx/download.aspx?file=/contents/pages/100532/case_study_amsterdam_food_strategy.pdf

Sus Rinus: November

Posted on by

The pig slaughter process is not a visible part of our daily relation to food anymore. In fact hardly anything of the growing, rearing, processing and slaughtering is visible to us. We can therefore assume to be more civilised than our ancestors while eating meat because it is so easy to close our eyes for the killing and chopping done by others. How horrified would we be if we had to chop the head of the chicken that we intend to cook tonight. How awful and sad it would be to slaughter Rinus after you got to know him intimately.

Increasingly, I come to think the other way around; how awful that I eat an anonymous pig who had an anonymous life together with a few million others and who’s parts are being used in at least 187 products without us knowing. How horrible that this piece of meat sealed in a plastic box with a number of ‘stars’ (see Keuringsdienst van Waarde) does not really link my thoughts to a concrete animal. How outrageous that I shovel my food in without thoughts about that little piglet grubbing around, to the wiggling of a fully grown pig tail while he is playing pig, to the socializing that they do, to the little naps they take, to the way they run to be fed.

Anna, Bom, Rinus and Alie were not only literally digging up the border but they also symbolise the border between a pig and our food (see the wonderful report with lots of pictures of assistant farmer Onno van Eijk). A culture that values their food, is a culture that knows their food. Once you know, fed and cared for Rinus, his meat becomes precious, the slaughtering an intense and difficult ritual and nothing of him will be spoilt or mindlessly consumed (see also the Volkskrant article).

The care and attention which naturally appear when you are involved in all aspects of the food leads to a quality which is recognised elsewhere in the world as a strong food culture. The majority of us, however, are made to value brands instead of food.

Staggered by Queen’s speech

Posted on by

Yesterday Queen Beatrix held her annual Queen’s speech (Troonrede). I was astonished by her words about the Dutch agricultural sector. The text – written by our ‘demissionary cabinet’ – promoted a production- and export-oriented agriculture based on new technologies and innovations.

  “Nederland is de op één na grootste exporteur van land- en tuinbouwproducten. Het innovatieve en duurzame karakter van onze agrarische sector staat wereldwijd hoog aangeschreven. Ons land kan een belangrijke bijdrage leveren aan de mondiale voedselzekerheid door te blijven werken aan verbetering van de huidige technologieën. De overheid schept hierbij randvoorwaarden voor duurzame productiemethoden.” – Troonrede 21 september 2010 

These words could have been written decades ago – in the era of maximizing agricultural production when high levels of technology promised to solve the problems – only this time such promises are headed under the name ‘sustainable production methods’. But by now, we should have learned our lessons over time; technology can help to find solutions, but only if these also fit into our social and cultural world.

Listening to the Queen’s speech, maybe I am the one who’s mistaken here. Apparently, we are in this era of maximal production, maybe even more than we have ever been. Despite alarming societal organizations and increased social concerns about for example the way animals are treated in our society, ‘we’ keep on producing food in a production-oriented way. I was astonished by the lack of the nuances in this speech: what about regional production? and organic agriculture? What about animal welfare issues? What about environmental load? What about the consequences of our production for African agriculture and food supply? Do the writers of this speech really believe that we can solve such issues by merely focusing (and hoping!) for new technologies?!

I appreciate – just as many citizens in my research (see former blogs) – several achievements of technological developments, but it is all about making trade-offs. How far do we want to go? Unfortunately such decisions are often money-based without giving much thought to social consequences. I am really disappointed that our ‘demissionary cabinet’ carries out such a message. Moreover, my concerns about the future of agriculture and equal food production – both in the Netherlands and world-wide – had been confirmed: Where are we going?! I had hoped for a more nuanced vision, including themes such as regional production, animal welfare and the environment.

Sus Anna; The Peergroup

Posted on by

The story continues with the feeding (see earlier blogs). Feeding Alie, Rinus, Anna and Bom was my task. For the afternoon snack I collected half a bucket of acorns along the street. They looked like vacuum cleaners, quickly hovering up the spread around acorns. For dinner they first ate some bananas, spread around again to make it possible for me to reach the feeding hod with cooked potatoes. The moment the potatoes hit the hod they stormed at it to be the first. The second round of soaked muesli in milk ended in my a narrow escape from being run over.

A proverb goes like ‘one pig won’t get fat’. Alone, they eat gently from your hand. It is the peer group which makes the pigs extremely competitive. How human. Among peers they aggressively have to assert themselves. It reminded me of someone’s story. Growing up in a family with ten kids in the early sixties, the fiancées of bigger sisters were put to the test at the dinner table. Leaving the precious meat for the last bite they always found an empty plate once their fork finally reached out for it.

Alie, is the leader of this small group and therefore the biggest. Anna is the smallest. She is always struggling to get enough. She only eats when she has assured herself that no one is coming after her. When I threw in some spread around bread pieces she just ate one, walking around with it searching a safe place while the others were grabbing the next pieces coming from me.