Door Marina van Maanen, MSc-studente Gezondheid en Maatschappij
Lokaal betrokken en streekproducten staan steeds vaker op het menu van zorginstellingen. Waar eerder een trend was van steeds meer geïndustrialiseerde maaltijden als gevolg van kostenbesparingen, lijkt nu de ambachtelijke maaltijd terrein te winnen. Er zijn veronderstellingen dat een maaltijd op basis van lokaal betrokken en streekproducten een toegevoegde waarde kan hebben op de maaltijdbeleving en gezondheid van ouderen in zorginstellingen. Hier is echter (nog) geen wetenschappelijk bewijs voor.
Doel van mijn thesis onderzoek was daarom een verkenning van de mogelijke relatie tussen een maaltijd op basis van lokaal betrokken producten, maaltijdbeleving en kwaliteit van leven in een zorginstelling. Hier doe ik verslag van in mijn MSc-thesis getiteld: Beleving van de maaltijd bereid uit lokaal betrokken producten in zorginstelling Joris Zorg.
Om deze vragen te onderzoeken heb ik een casestudy gedaan in zorginstelling Joris Zorg in Oirschot. Binnen Joris zorg worden op dit moment al maaltijden geserveerd op basis van lokaal betrokken en streekproducten. Binnen de casestudy heb ik interviews gedaan met bewoners, gastvrouwen in het restaurant, de koks en met vrijwilligers. Ook heb ik op verschillende dagen meegegeten en geholpen met het afruimen van de tafels. Opvallend was dat bewoners niet of nauwelijks op de hoogte waren van de herkomst van hun maaltijden. Ook waren bewoners niet bekend met termen als lokaal of streek. Dit maakte het doen van ‘gewone interviews’ lastig. Als een ‘verbeterde’ interview methode heb ik een vragenlijst ontwikkeld op basis van een menukaart, waarmee meer waardevolle informatie werd verzameld. Reden hiervoor is waarschijnlijk dat deze vragenlijst beter aansloot bij de belevingswereld van ouderen in zorginstelling Joris Zorg.
Maaltijdbeleving in Joris Zorg: uitkomst na proef met menukaart
Het verband tussen de maaltijd en kwaliteit van leven zoals verondersteld door literatuur, heb ik niet kunnen bevestigen op basis van mijn onderzoek. Kwaliteit van leven binnen Joris Zorg wordt voornamelijk geassocieerd met verzorging, rust en georganiseerde activiteiten. Wat de maaltijd aangenaam maakt en wat factoren zijn die bijdragen aan de maaltijdbeleving zijn: de juiste bereiding van de maaltijd, sociale factoren van de maaltijd, maaltijdsamenstelling en de versheid van producten. De toegevoegde waarde van het gebruiken van lokaal betrokken producten voor de maaltijd zit nu voornamelijk in de kwaliteit van deze producten en de interesse en het leuk vinden van deze producten in de Week van de Smaak. Wat zeer opvallend is, is dat bewoners buiten de Week van de Smaak niet of nauwelijks op de hoogte zijn van de lokaal betrokken achtergrond van de maaltijd. Uit de menukaartjesproef komt naar voren dat wanneer bewoners wel op de hoogte zijn, dit kan leiden tot goede herinneringen, verhaal en discussie aan tafel en herkenbaarheid. Dit kan een zeker een toegevoegde waarde zijn voor de maaltijdbeleving.
Aanbeveling voor Joris Zorg is dan ook om meer/beter te communiceren naar bewoners over de achtergrond van de maaltijd. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een nieuwe menukaart (deze heb ik ondertussen samen met het keukenteam ontworpen). Aanbeveling voor vervolgonderzoek is het gebruiken van onderzoeksmethoden welke aansluiten bij de belevingswereld van ouderen. Met als voorbeeld in dit onderzoek de menukaartjesproef.
