Landbouwbedrijven hebben steeds meer bronnen van inkomsten

Steeds meer agrarische bedrijven halen hun inkomen uit andere dan pure landbouwactiviteiten. Slechts een derde van de Nederlandse agrarische bedrijven legt zich toe op de primaire productie van bijvoorbeeld melk of varkensvlees en richt zich op de wereldmarkt. Zij proberen tegen zo laag mogelijke kosten te produceren. De overige bedrijven hanteren een veelzijdiger strategie om inkomsten te genereren.

Dat blijkt uit een enquête-onderzoek naar bedrijfsstrategie en toekomstperspectief van uitgeverij Agrio en de leerstoelgroep Rurale Sociologie van Wageningen University & Research. De enquête die deze zomer werd gehouden onder ruim 1200 agrarische bedrijven laat een aanzienlijke verbreding van inkomstenbronnen zien ten opzichte van het laatste grootschalig onderzoek midden jaren negentig naar bedrijfsstrategieën in de landbouw. In 1995 combineerde 22% van de bedrijven landbouw met andere bedrijfsactiviteiten, nu is dat 50%.

Agrarische bedrijven hanteren diverse strategieën om inkomen uit hun activiteiten te genereren. De meest oorspronkelijke route is die van de primaire productie van akkerbouwgewassen, zoals tarwe, en veeteelt, met melk, vlees of eieren als producten. In de afgelopen decennia hebben agrariërs naast akkerbouw en veehouderij ook andere inkomstenbronnen gegenereerd. Tegenwoordig is er een heel scala aan activiteiten zoals agro-toerisme, agrarisch natuurbeheer, een zorgboerderij en activiteiten die geen specifieke agrarische link hebben, zoals energieproductie met zonnepanelen of windmolens. Puur en alleen landbouwproductie komt nog maar bij de helft van de bedrijven voor, terwijl dat in 1995 nog op 78% van de bedrijven het geval was.

Han Wiskerke, hoogleraar Rurale sociologie aan Wageningen University & Research, die het onderzoek begeleidde, noemt de toegenomen diversiteit van strategieën binnen de landbouw onderbelicht. „Het beeld in de media werd het afgelopen jaar vooral gedomineerd door de stroming die zich richt op specialisatie en schaalvergroting. Uit ons onderzoek blijkt dit slechts één van de vele stromingen te zijn.”

Arbeidsmarkt gunstig voor extra activiteiten

De bedrijven die zich richten op verbreding en toegevoegde waarde (zoals eigen productverwerking), genereren opmerkelijk meer arbeid. Daarmee leveren ze een bijdrage aan de werkgelegenheid en de leefbaarheid van het platteland. Volgens Wiskerke zou het goed zijn als overheden zich bewust zijn van het feit dat bepaalde vormen van landbouwontwikkeling ook veel werkgelegenheid creëren. „Ik heb de indruk dat beleid gericht op het behouden en creëren van werkgelegenheid op het platteland zich niet op landbouw maar op andere economische sectoren richt.” Wiskerke plaatst daarbij wel een kanttekening. “De activiteiten die potentieel veel werkgelegenheid creëren doen zich vooral voor nabij steden en in toeristische gebieden (met name langs de kust), omdat daar nu eenmaal de meeste mensen wonen of recreëren en daar dus de meeste consumenten en afnemers van die boerendiensten te vinden zijn.”

Ontevreden over inkomen uit landbouw

Uit het onderzoek blijkt dat boeren die zich richten op specialisatie en productie voor de wereldmarkt op veel fronten afwijken ten opzichte van boeren met een andere strategie. Dat neemt niet weg dat voor alle boeren geldt dat ze ontevreden zijn over de inkomsten uit agrarische activiteiten. Bijna de helft is erg ontevreden of behoorlijk ontevreden. Het minst tevreden over het inkomen uit de landbouw zijn boeren met een bedrijfsstrategie waarbij zij zgn. groenblauwe diensten leveren, zoals beheer van sloten, en verbreding, zoals zorglandbouw of agrotoerisme. Daarentegen zijn deze boeren wel het meest tevreden over hun bedrijfsinkomen. Maar ook voor de boeren die zich richten op specialisatie en productie voor de wereldmarkt is het moeilijk om met alleen landbouw rond te komen, constateert prof. Wiskerke. “Puur van landbouw rondkomen is moeilijk.”

Veranderende regelgeving als belemmering

Als grootste belemmering voor bedrijfsontwikkeling staat bij alle bedrijfsstrategieën met stip op één: steeds veranderende regelgeving. 63 procent van de deelnemers kruiste dit aan. Agrariërs hebben behoefte aan een duidelijke langjarige overheidsvisie. “Daarop kunnen zij hun bedrijfsstrategie, waarbij vaak investeringen gemoeid zijn, inrichten,” licht prof. Wiskerke toe.

Kwart van gezinsinkomen afhankelijk van landbouw

Uit het onderzoek blijkt dat van alle bedrijven in de enquête slechts een kwart voor het gezinsinkomen volledig afhankelijk is van de landbouw. Bij de overige 75 procent bestaat het gezinsinkomen uit landbouw plus andere bedrijfsactiviteiten, een baan buiten het bedrijf of een combinatie daarvan. “Dat kan een teken van bittere noodzaak zijn, omdat ondernemers het met alleen landbouw financieel niet redden”, zegt prof. Wiskerke. “Maar het kan ook een uiting zijn van veranderende opvattingen over wat goed of toekomstbestendig agrarisch ondernemerschap is.” Tien jaar geleden gaf 72 procent van de ondernemers van multifunctionele bedrijven aan dat direct contact met burgers en consumenten de belangrijkste drijfveer was voor verbreding. Ook financiële risicospreiding werd toen door de helft genoemd. “En het kan ook een teken zijn van een verdere emancipatie van de boerin / vrouw van de boer, waarbij de nadruk ligt op een eigen carrière en inkomen buiten het bedrijf of een eigen bedrijfsactiviteit voortkomend uit eigen expertise en interesse. Het zijn toch overwegend vrouwen, veelal met werkervaring buiten de landbouw, die de drijvende kracht zijn achter verbredingsactiviteiten.”

Verantwoording onderzoek

Het onderzoek naar agrarische bedrijfsontwikkeling is een initiatief van uitgeverij Agrio en is in samenwerking met de leerstoelgroep Rurale Sociologie van Wageningen University & Research opgezet. Eind juli en begin augustus voerde marktonderzoeksbureau Geelen Consultancy het onderzoek digitaal uit. Aan het onderzoek namen ruim 1200 boeren deel. Het aandeel biologische boeren (6 procent) en veebedrijven is licht oververtegenwoordigd en tuinbouwbedrijven zijn juist ondervertegenwoordigd.

Bron

Persbericht Wageningen University & Research, nr 101, 30 oktober 2020

Zie ook: Veehouders willen stikstofruimte inleveren

Boekpresentatie ‘Boeren in de Food Valley’

Voor het boek Boeren in de Food Valley sprak Janneke Blijdorp met vijftien agrariërs uit de Gelderse Vallei. Door schaalvergroting verdween de afgelopen decennia tachtig procent van de boerenbedrijven in dit gebied. De overgebleven boeren zetten in op de internationale voedselindustrie of juist op ambachtelijkheid en de lokale markt. De boeren vertellen in het boek over hun motivatie en toekomstverwachting. Vaak zijn zij al generaties lang met het gebied verbonden. Samen leveren de verhalen een verrassend divers beeld op van veerkrachtige ondernemers. Eric Veltink maakte fotoportretten van de boeren en hun bedrijf. U bent van harte welkom bij de presentatie van Boeren in de Food Valley op donderdagmiddag 24 November van 15.00 – 16.30 uur in De Schaapskooi op het erf van melkveehouder Cor den Hartog, Grote Veenderweg 10, 6741 MC Lunteren. Continue reading

From production-oriented farming towards multifunctional entrepreneurship – PhD-thesis Pieter Seuneke

Multifunctional agriculture

 

On the 9th of May, I (Pieter Seuneke) will defend my PhD-thesis entitled:

From production-oriented farming towards multifunctional entrepreneurship: exploring the underlying learning process

Context

My thesis focusses on the many European and Dutch farming families which, urged by the environmental, social and economic crisis in agriculture, have diversified their conventional production-oriented farming activities by developing new non-farming businesses on their existing farms. Currently, there are many farmers who are involved in agro-tourism, nature and landscape management, processing and selling of farm products and, more recently in The Netherlands, professional (child)care and on-farm education. The development of such new business activities by these farmers represents a shift away from conventional production-oriented farming towards a more ‘multifunctional’ farming model in which the role of agriculture goes beyond mass food production.

Focus

Based on four different studies, all drawing on the empirical work done in the context of the Dutch research project ‘Dynamics and Robustness of Multifunctional Agriculture’ (carried out by the Rural Sociology Group from 2009 to 2011), I unravel the learning process which is considered as underlying the switch towards multifunctionality and multifunctional entrepreneurship. In other words: the process by which farmers (men, women and their families) re-invent themselves as ‘multifunctional entrepreneurs’, gain the necessary knowledge, skills and networks ‘to do multifunctionality’ as well as finding their way on the multifunctional pathway. Apart from its contribution to theory – by bringing this complex learning process to light – my work ultimately supports practitioners (teachers, trainers, advisers) in fostering this, for today’s and tomorrow’s agriculture and rural areas, valuable form of agricultural entrepreneurship.

Supervision

During my PhD, I have been supervised by Prof. Han Wiskerke (professor of Rural Sociology at Wageningen University) and Dr Thomas Lans (ass. prof. Education and Competence Studies, Wageningen University).

The defence

My defence will take place on Friday the 9th of May, at 13.30, in the Aula of Wageningen University. The event is open to those who are interested and can also be followed/seen back on WURtv.

Contact

For more information: pieter.seuneke@wur.nl

Boeren en buren door Ron Methorst – TED CAH Vilentum

Afgelopen dinsdag 4 februari heeft Ron Methorst zijn TED talk Boeren en Buren gehouden op CAH Vilentum waarin hij schets hoe de landbouw zich heeft ontwikkeld  in een veranderende (stedelijke) omgeving en de boeren van deze tijd ook  weer voor de uitdaging staan om de relatie met hun natuurlijke en sociale omgeving opnieuw vorm en inhoud te geven. Ron onderzoekt dit voor Kampereiland en wil hierop promoveren. Zijn verhaal is terug hieronder te kijken. Meer weten? Vraag het Ron zelf: r.methorst@cahvilentum.nl

Uitnodiging Studiedag Multifunctionele Landbouw

Op woensdag 15 juni a.s. organiseert de vakgroep Rurale Sociologie (samen met collega’s van Educatie- en Competentiestudies) een studiedag rond het thema multifunctionele landbouw. Deze bijeenkomst vormt de afsluiting van van het tweejarige onderzoeksproject ‘Dynamiek en Robuustheid van Multifunctionele Landbouw’.

De studiedag vindt plaats op Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt en is bedoeld voor iedereen geïnteresseerd in en betrokken bij de huidige en toekomstige ontwikkelingen van multifunctionele landbouw in Nederland (ondernemers, onderzoekers, beleidsmakers, adviseurs etc.). Aan deelname zijn géén kosten verbonden.

Download hier de volledige uitnodiging. Voor meer informatie en aanmelding kijk ook op de website van het onderzoek ‘Dynamiek en Robuustheid van Multifunctionele Landbouw’.

Tot ziens op 15 juni a.s.! 

 

Aankondiging Onderwijsdag Multifunctionele Landbouw

Op donderdag 19 mei a.s. organiseren de Groene Kennis Coöperatie, de Taskforce Multifunctionele Landbouw en KPC Groep de ‘Onderwijsdag Multifunctionele Landbouw’. De dag richt zich op docenten in het (groen)onderwijs die meer willen weten van multifunctionele landbouw, het ondernemen op deze bedrijven en de manier waarop het onderwijs hierop kan inspringen.

Workshop

Naast een bijdrage in de vorm van een inleidende presentatie organiseren wij, n.a.v. van onze recente onderzoekswerkzaamheden, een interessante workshop op deze dag. In de workshop staat de verankering van multifunctionele landbouw in het onderwijs centraal: hoe kunnen we aandacht besteden aan deze vorm van ondernemen en om welke (nieuwe) vormen van leren vraagt het?

Onderwijsdag Multifunctionele Landbouw

Doelgroep: docenten, stagebegeleiders

Datum: 19 mei a.s. van 09.30 – 16.15 uur

Locatie: Fruittuin Verbeek, Oldebroek

Deelname is gratis. Meer informatie over de dag, het programma en aanmelding is te vinden op de volgende website.

Altijd al eens willen modderworstelen, of toch liever een boeren barbecue?

De Taskforce Multifunctionele Landbouw heeft een studieprijs uitgeschreven voor leerlingen en studenten van het MBO, HBO en Universiteit:

Gaat jouw studieonderwerp over Multifunctionele landbouw? Doe mee met de Studieprijs Multifunctionele Landbouw en win, met vrienden en vriendinnen, een geheel verzorgde VIP-dag bij De Boerinn. Je mag zelf een dag samenstellen, met bijvoorbeeld polderchallenge, klompengolf of kaasmaken en barbecue.

Je moet het studieproject hebben afgerond tussen 1 januari 2010 en 15 april 2011, of ervoor kiezen volgend jaar mee te doen. Kies dan een opdracht-, project-, stage- of scriptie-onderwerp uit de multifunctionele landbouw. Wil je meer weten over de spelregels of je aanmelden? Kijk op http://www.multifunctionelelandbouw.nl/studieprijs

Wat is multifunctionele landbouw? Dit omvat agarische bedrijven die naast hun veehouderij-, akkerbouw- of tuinbouwbedrijf andere activiteiten uitoefenen, gekoppeld aan het primaire landbouwbedrijf. Deze activiteiten zijn zorglandbouw, recreatie, agrarische kinderopvang, boerderijeducatie, agrarisch natuur- en landschapsbeheer en/of de productie en verkoop van streekproducten. Een onderwerp zou dus kunnen zijn: het maken van een ontwerp voor een minicamping of de gevolgen van de bezuinigingen in het zorgstelsel voor zorgboerderijen. Maar (juist) ook andere ideeën zijn welkom!

Multifunctionele landbouw is een sector met toekomst

Ondernemen in de multifunctionele landbouw is niet voor stoppers, maar biedt juist toekomstperspectief. Het vervlechten van nieuwe activiteiten (zoals zorg, recreatie, educatie, huisverkoop etc.) met de agrarische productie zorgt voor een aanzienlijke bijdrage aan het gezinsinkomen en verdere ontwikkeling van de agrarische activiteiten. Dit blijkt uit het onderzoek ‘Dynamiek en Robuustheid van Multifunctionele Landbouw’ dat in opdracht van het ministerie van EL&I werd uitgevoerd door de leerstoelgroep Rurale Sociologie van Wageningen University. Het onderzoek is gebaseerd op diepte-interviews met 120 multifunctionele landbouwondernemers. De ondernemers komen uit het Brabantse Groene Woud, Flevoland, Laag-Holland (Noord-Holland), het Zeeuwse Walcheren/Zuid-Beveland, De Drentse Wolden en de Noordelijke Friese Wouden.

Robuustheid

Uit de interviews blijkt ten eerste dat bij de komst van nieuwe activiteiten vooral positieve drijfveren een rol spelen, meer dan een te laag inkomen. Betrokken boeren en boerinnen hebben vaak behoefte aan meer contact met burgers, consumenten en de maatschappij. Ten tweede blijkt dat op de onderzochte bedrijven gemiddeld bijna drie verschillende activiteiten voorkomen, in verschillende combinaties.

De verschillende combinaties van multifunctionele activiteiten op de onderzochte bedrijven zorgen voor een gemiddelde omzet van 195.000 euro (aanvullend op de agrarische omzet). De activiteiten leveren – met gemiddeld 40 procent – een aanzienlijke bijdrage aan het totale gezinsinkomen. Sinds de start van de nieuwe activiteiten is er bovendien op het overgrote deel van de bedrijven sprake van een positieve wisselwerking met verdere agrarische ontwikkeling. Agrarische omzet, grondgebruik en arbeidsinzet blijft behouden of groeit.

De robuustheid van multifunctionele bedrijvigheid blijkt verder ook uit de positieve beoordeling van het totale bedrijfsinkomen door boeren, groeiende omzetten en inkomensbetekenis en de geleidelijke uitbreiding van het aantal nieuwe bedrijfsactiviteiten in de tijd. Ook de totale arbeidsinzet op betrokken bedrijven neemt geleidelijk aan toe. “Multifunctionele landbouw is dus niet alleen van betekenis voor betrokken bedrijven, maar zeker ook voor de plattelandseconomie als geheel”, aldus projectleider Han Wiskerke.

Verschillen

Het onderzoek laat zien dat er grote verschillen bestaan in dynamiek en robuustheid van onderzochte bedrijven. Dit wordt enerzijds verklaard door regionale verschillen, zoals de aanwezigheid van sterke samenwerkingsverbanden als belangrijke succesfactor. Daarnaast maken ook meer bedrijfsgebonden factoren verschil. Te denken valt aan verschillen in bedrijfsstrategie zoals de mate van investeren, het wel of niet werken met personeel en in hoeverre er wisselwerking plaatsvindt tussen de verschillende bedrijfsactiviteiten.

Taskforce

De Taskforce Multifunctionele Landbouw zet zich namens het ministerie van EL&I in voor de verdere ontwikkeling van zorglandbouw, streekproducten, recreatie, agrarische kinderopvang en educatie en natuurbeheer. Kenniscoördinator Arjan Monteny: ,,Het onderzoek toont aan dat multifunctionele landbouw een stevig fundament heeft: ondernemers durven erin te investeren en behalen rendement uit de nieuwe bedrijfsactiviteiten. Het is mooi dat dit vaak gepaard gaat met verdere ontwikkeling van de agrarische activiteiten. Multifunctionele landbouw is daarmee onlosmakelijk verbonden met de agrarische productie. Het is duidelijk geen exit-strategie.”

Rapport

Het onderzoeksrapport is te downloaden via de website van het onderzoeksproject.

Bron: deze blog is een overname van een gezamenlijk persbericht van de leerstoelgroep Rurale Sociologie en de Taskforce Multifunctionele Landbouw

Urban farm providing care for the homeless in Rotterdam

Last week I visited a vegetable and flower garden right in de centre of Rotterdam, on a triangular piece of land squeezed in between the former Shell Head Quarters, the railway going into the tunnel heading South, and the Pompenburg road, flying over the mouth of the railway tunnel towards Hofplein. This garden suddenly appeared on the scene last summer, it is visible from the Pompenburg road and many people passing by wondered what was going on down there.


We had no clue who was running the place, except that Transition Town Rotterdam is apparently involved in its design and operation, and that there is a link with the Nico Adriaans Foundation. But last week I set out to visit this remarkable garden.

It was a freezing cold winter day with snow, but I was assured that there was still some kale and Jerusalem artichoke in the garden. Soon when I got inside the provisional barracks located next to the garden I felt welcome. There was a relaxed atmosphere among the people that were staying there, most of them homeless, some of them with drug problems, I was explained by Jan Blankers, the garden coordinator. Jan works for the Nico Adriaans Foundation, an organisation in Rotterdam providing care and coaching for the homeless. The Foundation is an initiative of the Paulus Church, a church community in down town Rotterdam very dedicated to provide support to homeless people. When the original Paulus Church was removed (in order to make space for new residential development), it was decided to separate the church from the day care of homeless people both organisationally (the Nico Adriaans Foundation was established) as well as geographically (the Paulus church is located at the Mauritskade, the barracks and garden are close to the Hofplein).

Continue reading

Time Magazine about multifunctional agriculture, some thoughts about the farmers’ identity

While waiting for my train at Utrecht Central station – I tend to kill my time looking around in the book/magazine shop – the cover of the latest Time Magazine struck my eye, heading: “France’s Rural Revolution, traditional French farmers are dying. Can farmers make money from town dwellers’ love of the land?”. Interested about the heading – and teased by the astonishing landscape on the cover – I bought a copy for the second part of my trip to Rotterdam.

Bruce Crumley (the author) poses the question what eventually will save rural France. French farmers are hit by a shrinking agricultural sector, falling food prices (globalization) and tightening E.U. support (so called CAP reforms (Common Agricultural Policy) in 2013). These developments are not exclusive to France, farmers in many other E.U. member states are facing these problems. However, future CAP reforms are considered to be critical especially to French farmers, since the French receive nearly 20% of the total CAP funding.

By illustrating the developments on three French farms the author focuses on one of the ways to get out of this tightening trap by diversifying the farm business with new (‘non-farming’) activities. A strategy also known as multifunctional agriculture. The farmers mentioned in the article developed new activities in rural tourism and the production and selling of regional products like beer and ham. Interestingly, the article has many parallels with the conversations I had myself (in relation to our research project on (Dutch) multifunctional agriculture). Apparently, many farmers (eventually) don’t regret their step on the multifunctional pathway. On the contrary, many farmers say to enjoy the new farm dynamics, contacts with new people and some even claim to have reinvented entrepreneurship. However, we needn’t to underestimate the step of ‘just’ diversifying your farm to survive. In the article colleague rural sociologist François Purseigle argues many farmers simply refuse to find new sources of income as they see diversification as a betrayal of the agricultural profession they took on. As a parallel, I experienced many interviewed Dutch farmers – who have made the step or are still hesitating in some way – have or are still struggling with their identity of being a ‘real farmer’: “It’s not just running a business” – one farmers stressed – “it’s a way of life!”. I think the notion of multifunctional agriculture has matured but still often perceived as something for losers or nothing ‘real farmers’ should deal with. Often the environments of hesitating farmers aren’t ready for this new way of farming, yet.  

The article can be found on the Time website. The page also offers a great picture gallery about the topic.